ÇYGYNYŇ AÇYLYŞ TARYHY
LUGELA taryhy Gündogaryň Gürjüstandaky owadan dag regionynda, Mukhuri oba golaýynda Hobis-Tskali derýasynyň jülgesinde başlaýar. Bu ýerde, volkandan emele gelen gaýalaryň çuňlugyndan ýygy-ýygydan täze we ýokary minerallaşan tebigy suw çykýar, soňra LUGELA ady berilýär. (Wikipegiýa)
Ylmy barlaglar başlamazdan öň ýurduň ýerli ilaty bu çeşm bilen gowy tanyşdy. Mineral suwy esasan deriniň, bogunlaryň dürli kesellerine we uzak wagtlap bejerilmeýän ýaralara ýardam üçin açyk ulanyp gelýärdiler. Suwuň aýratyn aýratynlyklary nesilden nesle geçirildi we ol dünýä belleýän bejeriji täsiri bolan çeşmäniň abraýyny döretdi.
XX asyryň başy ylmyň ünsüni çekýän döwür boldy. Ilkinji himiki barlaglar suwuň örän ýokary minerallaşygyna eýedigini we köp tanalýan mineral suwlardan düýpli tapawutlanýandygyny görkezdi. Esasan ylmyň ünsüni tebigy kalsiý xloridiniň örän ýokary möçberde bolmagy we makro-, mikro- we seýrek elementleriň toplumynyň bardygy çekdi. Oňa görä tebigy düzümiň şeýle uly aýratynlygy çuňňur lukmançylyk seljerilmegini gerektirýär diýip bellenildi.
1930-njy ýyllarda Gürjüstanyň saglygy goraýyş edaralarynyň tabşyrygy boýunça ýerasty suw baýlyklarynyň giň gerimli gidrogeologik barlaglary gurnaldy. Derýadan suw çykaryş işleriniň geçirilmeginden soň çeşmäniň akym göwrümi onlarça esse artdy, bu suw bilen ylmy barlaglary dowam etdirmäge we medisina amalyýetlerinde ulanmağa mümkinçilik berdi. Şol wagtda LUGELA boýunça kurortologiýa, farmakologiýa, fiziologiýa we kliniki medisina alymlary çekildi.
Şondan başlap LUGELA üçin täsin ylmy taryh başlandy. Geçen onyý hondyzlap barlaglar, farmakologiki we kliniki barlaglar geçirildi. Alymlar suwunyň metabolizme, gan emele gelmegine, içki agzalaryň işine, deri ýagdaýyna, ýaragyç-dişi traktynyň funksiýasyna we beýleki fiziologik işleýşlere täsirini öwrenişdiler. Şol işleriň netijeleri LUGELA Ylmy kitaphanasynda köp sanly monografiýalar, kandidatlyk dissertasiýalary we ylmy neşirler üçin esas bolup durdy.
LUGELA çeşmesiniň açylyş taryhy — halk tejribesinden ylmy esasly ylyma geçişiň taryhy. Az sanly tebigy bejeriji suwlar şol derejede uzak möhletli gözleglerden geçip, dürli ugurlar boýunça ylmy baha aldylar. Şonuň netijesinde LUGELA häzirki wagtda diňe unikally tebigy çeşme bolman, eýsem birnäçe nesil alymlaryň işi bilen düzülen ähmiýetli ylmy mirasyň bir bölegini emele getirýär.